Radiohead vs. Criminalizatin of File Sharing

هنرمندان بریتانیا، علیه مجازات کاربران اینترنت

 

در مصاحبه با اد ابراین Ed O'Brien گیتاریست گروه راک بریتانیائی «ریدیوهد» به موضوع مجازات دانلود اینترنتی ترانه ها، و بهره برداری کمپانی های صفحه پرکنی از کار هنرمندان می پردازیم، به بهانه اعلام موجودیت تشکلی جدید از هنرمندان برجسته موسیقی امروز در بریتانیا، برای دفاع از حقوق هنرمندان در برابر کمپانی های انتشار موسیقی، و به خصوص بر سر موضوع دانلود ترانه از اینترنت، یا رد و بدل کردن «فایل» های موسیقی.

 

معمولا وقتی آلبومی بیرون می آید، اعضای گروه مصاحبه می دهند به مطبوعات و رادیوتلویزیون ها در حمایت از آن آلبوم، اما آلبوم بهترین های ریدیوهد را کمپانی EMI دوسال بعد از آن بیرون داد که قراردادش با گروه ریدیوهد تمام شده بود، ولی چون حق انحصاری اتنتشار ترانه ها همچنان دست کمپانی است، می تواند هر طور که بخواهد می تواند کار آنها را بسته بندی بکند و بیرون بدهد. مثلا سال 2007 و 2008 همزمان با موفقیت کار جدید ریدیوهد، این آلبوم بهترین ها هم پخش مجدد شد.

 

گزارش تلویزیونی بهنام ناطقی با پریسا

ولی ریویدهد از وقتی جدا شده از EMI، مسیر غیرعادی ای را برای اتنشار کارش دنبال کرده مثل انتشار آلبوم In Rainbows روی اینترنت برای داون لود و به قیمت همت عالی، یعنی هر کس هر قدرمی خواست می توانست بپردازد و ترانه ها را داون لود کند. این البوم بعدا به صورت CD در آمریکا و بریتانیا منتشر شد و علیرغم پخش اینترنتی قبلی، به راس جدول پرفروش ترین آلبوم ها صعود کرد، مانند همه آلبوم های ریویدهد از سال 1995 به بعد، یعنی بعد از انتشار آلبوم The Bends دومین آلبومی که برای EMI بیرون داد، تا آخرین آنها، یعنی ششمین آلبوم گروه... آلبوم سلام بر سارق یا Hail to the Theif. حالا، ریدیود هد هم به چند گروه و هنرمند راک دیگر پیوسته اند، مثل اعضای پینگ فلوید و بلر، برای لابی کردن در باره مقررات کاروکسب تولید و پخش موسیقی،  که اسمش را گذاشته اند ائتلاف هنرمندان عرضه شده، یا Coalition of Featured Artists یا FAC...

 

گیتاریست ریدیوهد اد اوبراین که مصاحبه او با آسوشیتدپرس را خواهیم دید، یکی از سخنگویان این ائتلاف است که برخلاف خیلی دیگر از هنرمندان موسیقی از جمله مثلا گروه متالیکا، اینها معترض هستند به اصرار کمپانی های صفحه پرکنی، که می خواهند جلوی نقل وانتقال فایل های موسیقی بین کاربران سایت های دانلود مجانی ترانه ها را بگیرند و این کار را نه تنها غیرقانونی کنند، بلکه به عنوان یک جرم، مثل سرقت، مجازات برایش تعیین کنند. آنها همچنین می خواهند علیه بندهائی از قراردادهای رایج که حقوق انحصاری و مادام العمر تجدیدانتشار، را در اختیار شرکتها می گذارند، مبارزه کنند.

 

***

 

ترانه Nude یا برهنه از جدیدترین البوم «در رنگین کمانها» In Rainbows است که برای اولین بار در اقدامی بیسابقه، به طور مستقل، و از طریق اینترنت منتشر شد. اد ابراین گیتاریست ریدیوهد می گوید کار آنها زیاد هم پیچیده نبود برای اینکه دلشان نمی خواست یکبار دیگر خود را در یک قرارداد بزرگ شش آلبومی با یک کمپانی صفحه پرکنی گیر بیاندازند و اینترنت این فرصت را پیش آورد با همکاری دو کمپانی های XL در انگلیس و TBD در آمریکا --

 

او می گوید برخلاف آنچه گفته می شد، کار اینترنت به مفهوم پایان کمپانی های صفحه پرکنی نبود، زیرا یک کمپانی صفحه پرکنی خوب، مثل شریک است. فروش اینترنتی، هر چند خارق العاده نبود، اما برای گروه درآمدی بیشتر از آلبومهای قبلی داشت و حقوق و اختیار انتشار ترانه ها در دست گروه باقی ماند. ابراین می گوید اینترنت این امکان را می دهد که ترانه ای که امروز تمام شده همان روز منتشر بشود به سراسر دنیا، که شوق انگیز است.

 

کمپانی EMI مجموعه 17 ترانه آلبوم بهترین های ریدیوهد با ترانه Just شروع می کند، از آلبوم سال 1995 گروه The Bends -- اوبراین می گوید ما حق انتشار همه ترانه ها را به EMI دادیم و می دانستیم چکار می کنیم. خیلی خیلی کم است شمار هنرمندان موفقی که می توانند حقوق انتشار صفحه های خود را از کمپانی پس بگیرند. او می گوید هر چند گروه عواقب قرارداد «ناعادلانه» با کمپانی را درک می کرد، ولی گزینه دیگری نداشت. مثل اینکه خانه شما بعد از اینکه وام مسکن خود را هزاربار بیشتر به بانک پس داده باشید، هنوز هم در گرو بانک باشد.

 

چند ترانه به یادماندنی در این مجموعه است، از جمله Street Spirit آن هم آلبوم The Bendsو ترانه No Surprise از اوکی کامپیوتر سال 1997 و ترانه هرم یا Pyramid Song از آلبوم Amnesiac سال 2001 و There There از آخرین آلبوم گروه برای EMI، آلبوم «سلام به سارق» Hail to the Theif. اوبراین می گوید گروه برای شش آلبوم خود خیلی مایه گذاشت و سعی کرد بهترین ممکن را ارائه دهد، ولی با فاصله کوتاهی بعد ازپایان قرارداد، EMI مجموعه کار آنها را با یک رو جلد زشت بیرون داد و هر شش آلبوم را تجدید بسته بندی کرد، برای همین است که خود هنرمند اساسا باید اختیاردار ارائه کار خودش باشد.

 

***

 

گروه Radiohead متشکل از چهار هنرمندی که از دبیرستان در آکسفوردشایر با هم همکلاس بودند... یکی از گروه های مبتکر و خلاق موسیقی معاصر است که کارش از چارچوب موسیقی راک که با آن شروع کرد فراتر می رود. اولین آلبومش را همین EMI بیرون داد در سال 1993 -- به نام پابلو هانی که آهنگ Creep در آن بود که گروه را به شهرت جهانی رسانید. بعد از آن، کار آنها انواع تجربه ها با موسیقی الکترونیک و بافتهای صدا را در بر می گیرد، که به خصوص با البوم Ok Computer شروع شد، موسیقی ریدیو هد از آغاز اطراف صدای ظریف و زودرنج و شکننده تام یورک، خواننده و ترانه سرای اصلی گروه، بنا شد و امکانات رایج موسیقی راک، مثل گیتار الکترونیک و کیبورد و سازهای ضرابی را گسترش داد، در حالیکه کارهای قبلی شان همچنان الهام بخش موسیقیدانان است و گروههای عمده ای مثل Coldplay و Travis و Muse اساسا با تقلید از آلبومهای اولیه آنها، کار می کنند.

 

کار الکترونیک و تجربه با صدا را به خصوص در آلبوم Kid A می بینیم، پنجمین آلبوم گروه که سال 2000 بیرون آمد و تعریف های جدید ارائه داد، و بنابراین، هر آلبوم، تبدیل شد به یک تجربه کامل و یگانه، که حالا وقتی ترانه هائی از اینطرف و آنطرف در یک مجموعه بهترین ها گردهم آمده، به نوعی به تمامیت هنری کار آنها لطمه زده، به خاطر استفاده تجاری کمپانی، که می خواهد یکی از منابع گرانبهائی که همچنان در اختیارش است را برای بهره بیشتر، بازهم بدوشد.

 

ائتلاف هنرمندان عرضه شده یا Featured Artists Coaltion که اعضای ریدیوهد، پینگ فلوید، بلر، انی لنوکس، کیت نش و برایان فری و خیلی های دیگر، اغز جمله هنرمند و فعال سیاسی بیلی برگ اعضای عمده آن هستند، و چهارشنبه هفته پیش اعلام موجودیت کرد، با اقدامات کمپانی ها برای تعقیب جزائی برای کاربران اینترنت و رددوبدل کنندگان فایل های موسیقی بین کاربران شبکه مخالف است. گروه ائتلاف هنرمندان که 140 عضو دارد، ضمنا تلاش می کند سایت های اینترنتی مثل My Space و Youtube را که کنار ویدیوهای مجانی آنها آگهی می گذارند، وادار کنند که سهمی از درآمد آگهی را به هنرمندان بدهند. این گروه تلاش می کند که بعضی مفاد رایج در کنترات خواننده ها و گروه ها با کمپانی های صفحه پرکنی را تغییر بدهد.

 

در آمریکا، کمپانی ها رفتند سراغ تک تک کاربران و با تعقیب قانون والدین نوجوانانی که از اینترنت ترانه مجانی دانلود کرده بودند، که از آنها خسارت بگیرند. ولی ضوابط این صنعت دیگر عوض شده. به قول پیانست و هنرمند برجسته موسیقی راک، بن فولدز، که خیلی قبل از ریدیوهد، پیشگام شد در انتشار موسیقی از طریق اینترنت، حالا پخش از رادیو، نمایش ویدیو در اینترنت و تلویزین، انتشار سی دی روی اینترنت، مجانی یا پولی، همه تبلیغ هائی هستند برای آن بلیط 20 دلاری یا 200 دلاری یا 500 دلاری که تماشاگر می خرد برای اینکه هنرمند را نگاه کند در حال اجرای زنده آن ترانه، و این اجرای زنده چیزی است که کسی نمی تواند کپی بزند یا تکثیر کند... و در آمد اصلی از آن می آید و شرکتهائی مثل Live Nation که در این کار و کسب هستند، به فروش سی دی و غیره به عنوان حاشیه بیزنس خودشان نگاه می کنند.

ویدیو و دنباله مقاله...

33 Variations with Jane Fonda

جین فاندا در «33 واریاسیون»

 

نمایشی به نام  «33 واریاسیون» با شرکت جین فاندا، ستاره سینما، که دوشنبه شب در تئاتر یوجین اونیل نیویورک افتتاح شد، به خاطر حضور جین فاندا، خبر ساز شده است، چون بعد از 46 سال این ستاره سینما، در 71 سالگی بر می گردد به بازی روی صحنه برادوی. در شرایطی که خیلی از تئاترها سعی می کنند با آوردن ستاره های سینما، توجه جلب کنند، و ضمنا این روزها برادوی، یعنی تئاتر حرفه ای نیویورک، بیشتر  شاهد احیای موزیکال های شناخته شده بازسازی نمایش از روی فیلمها یا قصه های معروف، که کمتر ریسک دارد،  هستیم.

 

ولی  نمایش 33 روایت یا 33 واریاسیون، در میان نمایش های جدیدی که این روزها در برادوی افتتاح می شود یگانه است، و آن هم به خاطر حضور یک ستاره سینما نیست، چون یگانگی 33 واریاسیون یا 33 روایت در این است که نمایشی است جدید و ابتکاری از یک نویسنده و نمایش پرداز معاصر--  اما در نمایش جدید مویسس کافمن، ستاره اصلی، خود بتهوون است، و یکی از آثار کمتر شناخته شده او به نام 33 واریاسیون،  که یک پیانیست زبده روی صحنه آن را اجرا می کند --  این موسیقی در محور نمایش قرار می گیرد -- و هر صحنه نمایش، تحلیل یکی از این وارسیون هاست و آن را ربط می دهد به زندگی این شخصیت امروزی، یعنی محققی که بدن پیرش تاب شور و وسواس فکری و روحی او را ندارد. بقیه نمایش، دور و در اطراف قطعات موسیقی ساخته شده.

 

گزارش تلویزیونی بهنام ناطقی

داستانش هم این است که یک ناشر معتبر موسیقی در وین، موسیقی که آهنگسازی میانمایه و متوسط  بود، به نام انتون دیابلی Anton Diabeli در اوائل قرن نوزدهم،  بتهوون و چند آهنگساز دیگر را دعوت می کند به نوشتن واریاسیون هائی روی یک قطعه والس 34 ثانیه ای که او نوشته بود، و می گوید همه آنها را می خواهد یکجا منتشر کند -- بتهوون نگاهی به قطعه می اندازد و می گوید این قطعه پیش پا افتاده ارزش وقت من را ندارد. ولی بعد نظرش عوض می شود و سه سال عمرش را می گذارد روی نوشتن روایت های مختلف از این قطعه، بعضی از این روایت ها از قصه 34 ثانیه تا 45 دقیقه طول می کشد. نویسنده نمایش، مویسس کافمن Moises Kaufman در مصاحبه ای این را مقایسه کرده بود با یک آهنگساز معاصر مثلا فیلیپ گلس Glass، که سه سال از زندگی اش را بگذارد مثلا روی بازنویسی روایت های مختلف از مثلا یک ترانه از بریتنی اسپیرز...   نمایش «33 واریاسیون» پائیز 2007 در واشنگتن روی صحنه رفت، البته بدون جین فاندا... و اجراهای آن در نیویورک از دوشنبه یعنی سه شب پیش افتتاح شد، با حضور جین فاندا، ستاره 71 ساله ای که به خاطر قامت کشیده و صدای استوارش، تحسین شده.

 

در 33 روایت، جین فاندا نقش دکتر کاترین برانت را بازی می کند، محققی که به دنبال کشف اسرار یک اثر بتهوون در قرن بیست و یکم، به همان وسواس تب آلودی دچار می شود که بتهوون به مدت سه سال هنگام خلق این اثر در قرن نوزدهم احساس می کرد. جین فاندا می گوید ایفای این نقش برایش راحت و جالب بود و اصلا دستپاچه نشد، به خاطر اینکه از خود نمایش خیلی خوشش می آید.  خانم فاندا که اینجا او را در کنار نویسنده و کارگردان مویسس کافمن می بنیم، ترکیبی از اراده قوی و آسیب پذیری جسمی را در این شخصیت ارائه می دهد.

 

نویسنده وکارگردان مویسس کافمن می گوید خانم فاندا، به خاطر فعالیت های اجتماعی و سیاسی اش عادت دارد برای گروه های بزرگ سخنرانی کند و به همین خاطر، رگ تئاتر در بدنش هرگز به خواب نرفته. نمایش با استفاده از تصاویر و نت های دست نوشته بتهوون، کندی و کاوی است در روند خلاقیت و رابطه خود هنرمند با اثرش، با مخلوقش...  در این اثر، کالین هنکس،  پسر تام هنکس، که اینجا او را کنار همبازی اش سامانتا ماتیس، می بینیم، برای اولین بار در یک نمایش برادوی ظاهر می شود.

 

کالین هنکس، می گوید این نمایش در سطوح مختلف کار می کند و هر صحنه، بازتاب یکی از واریاسیون های بتهوون است، و خود بتهوون، و پیانیست هم، شخصیت های نمایش هستند. او می گوید دستمایه خوب داشتن، به کار کمک می کند.

 

بعضی از معماهائی که محقق موسیقی در قرن بیست و یکم در زندگی خود با آنها روبروست، با معماهائی که بتهوون هنگام نوشتن اثر داشت، موازی می شوند. خانم فاندا می گوید بعضی از صحنه ها که قبلا اصلا دوست نداشت حالا برایش محبوب ترین صحنه ها هستند،  او صحنه خیالی روبرو شدن شخصیت خودش با بتهوون را مثال می زند. زک گرنر، بازیگر نقش بتهوون می گوید فقط یک بار در پایان نمایش با جین فاندا روبرو می شود و این لحظه هائی است که هرشب انتظارش را می کشد. او خانم فاندا را انسانی بزرگ و فروتن توصیف می کند.

اجراهای نمایش «33 روایت» تا پایان بهار در تئاتر یوجین اونیل برادوی روی صحنه خواهند ماند و بلیط خیلی از شبها از حالا نایاب است و بازار سیاه پیدا کرده.

 

***

 

انتون دیابلی، که یکی از کمپانی های نشر موسیقی در قرن نوزدهم را آن هم در یکی از مراکز موسیقی کلاسیک، یعنی وین، اداره می کرد، هم با این اثر جادوانی شده، به خاطر کاری که بتهوون کرده. مشهور است که  آن تم والس که دیابلی نوشته بود، چند عیب بارز داشت، در همان 34 ثانیه، مکرر بود، فاقد تخیل بود و قابل پیش بینی، جمعا 16 عبارت bar موسیقی بود که هر کدام عینا تکرار می شدند، در حالیکه بتهوون 33 روایت برای آنها نوشت --  که بعضی 45 دقیقه طول می کشد. موضوع،  نوری است که از نبوغ بتهوون به این قطعه افتاده، و ظاهرا مویسس کافمن هم در این اثر دنبال کشف همان رفته، و گفته در چهارسالی که صرف تحقیق روی این اثر کرده، مثل شخصیت محقق در خود نمایش، یعنی همان شخصیتی که جین فاندا نقشش را بازی می کند، هدفش این بود که به راز این وسواس جنون آمیز بتهوون با این والس پی ببرد که چطورسه سال عمرش را با آن پر کرد. مریضی مهلک شخصیت جین فاندا، به این جستجو، جنبه عاجلی داده که به هیجان نمایش اضافه می کند. 

 

مویسس کافمن، تئاتر نویس مستند است. کارهای معمولا ریشه در تحقیق و اسناد دارند  --  مویسس کافمن و به خاطر نمایشی معروف است که سال 2000 از او برصحنه آمد به نام «پروژه لارامی» در باره واکنش به قتل یک نوجوان همجنسگرا در شهر وایومینگ.  قبل از آن هم نمایش او به نام Gross Indecency  یا زشتی وقیح نامزد جوائز متعدد از جمله Tony Award شد. آن نمایش که در سال 1997 آمد، راجع به محاکمه اسکار وایلد بود به خاطر همجنسگرائی، که در هردو آنها، کولاژی ارائه داده  از بریده روزنامه، شهادت در دادگاه و مصاحبه های چاپ شده. اینجا هم دست نوشته های بتهوون و نامه های او منبع کار هستند، که پرده هم آنها را منعکس می کند و تماشاگر را می برد به درون ذهن خلاق بتهوون، از روی مطالعه نت های  بتهوون که  در مرکز اسناد او در بن قرار دارد، مسیر فکری او را می توان دید، به خاطر اینکه نت ها با مداد می نوشته و بعد با قلم، آن قسمت هائی را که قبول داشته و می خواسته بماند، روی آنها می نوشته.  اما بیشتر این کارها، دیالوگ را از جاهای دیگر برمی دارد و به قول منتقدها، ضعف دارد در نوشتن دیالوگ اصیل.

 

منتقدها همه یکصدا از بازی خانم جین فاندا، از امکانات بدنی اش، از قامت فاخر و بلندش که در 71 سالگی در نهایت قدرت و صلابت، با صدائی  که خدشه یا لغزشی در آن نیست،  وسواس شخصیت محقق به حل معمای بتهوون را برای تماشاگر باورپذیر می کند. دیوید رونی در «ورایتی» نوشته هرچند این نمایش چیزی بیشتر از یک درس موسیقی با توضیح های زیبا، بیشتر نیست، اما جذابیت بی زمان خانم فاندا که بعد از 46 سال برمی گردد، نه تنها از سن و سال بالاتر می رود بلکه از محدودیت های این متن هم عبور می کند.  و منتقد دیلی نیوز نوشته خانم فاندا همه آنچه او را به یک ستاره سینما تبدیل کرده به این نقش می دهد، سرسختی توام با آسیب پذیری، و آن صدای متشخص، که همه چیز را زیبا جلوه می دهد.

منتقد با سابقه جان سایمون که حالا برای برادوی نیوز می نویسد، از اینکه خانم فاندا، رنجهای شخصیت را نمی دوشد، ستایش کرده.

 

به قول «بن برنتلی» منتقد نیویورک تایمز، کل اثر مبنای سستی دارد، با این حال، بن برنتلی  نوشته همه لغزش ها را حار است به این اجرا ببخشد، اجرائی که موفق شده شفافیت بازی جین فاندا را بعد از 46 سال به صحنه نیویورک بازگرداند. این منتقد یادآور شده که در ورای این تحقیق در باره معمای خلاقیت در اثر بتهوون، این نمایش یک رابطه مادر- دختری است که موسیقی بتهوون روی آن سوار شده و متاسفانه باید بیشتر از این، تکان دهنده و شورانگیز باشد.  این منتقد بعد از تشبیه این اثر به نمایش آمادئوس در باره رابطه موتزارت و موسیقیدان کم مایه هم عصرش سالی یری، می نویسد مویسس کافمن توانائی تئاتری Peter Shaffer نویسنده آمادئوس را ندارد. از دید این منتقد، شخصیت خانم فاندا، که قرار است عمری را به مطالعه آثار بتهوون گذارنده باشد، زیاد هم وارد یا حتی با اشتیاق به نظر نمی رسد. الیزابت ویسکونتی، منتقد نیویورک پست هم نوشته مویسس تحقیق خودش را در تکه پاره های بدون ظرافت و هنر، قاطی کرده و تنها لحظه هائی از نمایش خوب است که جین فاندا در نقش کترین، عواطف و احساسات نشان می دهد.

ویدیو و دنباله مقاله...

The Great Buck Howard

وردست شعبده باز پیر: «باک هاوارد کبیر»

 

«باک هاوارد کبیر» که اکران آن از هفته آینده در آمریکا شروع می شود، فیلمی است با شرکت کالین هنکس،  پسر تام هنکس، ستاره برجسته هالیوود و برنده جایزه اسکار، نوآمده 31 ساله به عالم سینما، که برای اولین بار در نقش اول ظاهر می شود. هنرپیشه شدن پسر یک ستاره مشهور، رقابت ناعادلانه ای می شود  برای جوانهای ناشناسی که بروند نقشی را بخواهند که پسر تام هنکس هم آن را خواسته باشد. اما دنیای نامردی است و پارتی بازی، و کمتر کسی پیدا می شود که باباش بیاید نه  تنها فیلم اول او را تهیه کند، یعنی برود سرمایه برایش پیدا کند، بلکه خودش هم در آن نقش بازی کند، که به اصطلاح فیلم اول با حضور یک هنرپیشه طراز اول هالیوودی بیرون بیاید.

 

اما شانس را  کارگردان جوان «شان مکگینلی» آورده که این پدر و پسر، سناریوی او را پسندیده اند برای اولین فیلم مشترکشان.  این فیلم زمستان سال پیش یعنی 2008 یکی از فیلمهای مطرح جشنواره ساندنس بود، البته به خاطر حضور تام هنکس، و حالا هم در میان موج فیلمهای پارسال ساندنس که یکی یکی دارند اکران می شوند، این فیلم هم می آید روی اکران.

 

گزارش تلویزیونی بهنام ناطقی

به مناسبت اکران همگانی قریب الوقوع نخستین فیلمی که پسر تام هنکس در آن نقش اول را بازی می کند، تام هنکس، پسرش کالین هنکس و همبازی هایش جان مالکوویچ و امیلی بلانت، و تهیه کننده فیلم استیون شارشیان، جمع  بودند در حمایت از کارگردان فیلم اولی شان مکگینلی. در فیلم باک هاوارد کبیر، جان ملککوویچ نقش شعبده باز کهنه کار ولی فرسوده ای را بازی می کند، و کالین هنکس، دستیار جوان او.

 

مالکوویچ می گوید این شخصیت خیلی شبیه آدمهای قدیمی است که در کار نمایش به آنها بر می خوریم، آدمی است عجیب و خیلی مشغول کننده. این نقش را سناریست وکارگردان «شان مکگینلی» بر اساس زندگی شعبده بازی نوشته است به نام Amazing Kreskin  یا «کرسکین اعجاب آور» که برای افتتاح فیلم آن شب در محله ترایبکای نیویورک حاضر شده بود، در کنار تام هنکس و دیگران. 

 

مکگینلی می گوید در 22 سالگی ازقضای اتفاق کاری پیدا کرد به عنوان مدیر برنامه یک شعبده باز پیر به نام  کرسکین، و داستان آن را بار ها در میهمانی ها تعریف می کرد تا اینکه سرانجام به توصیه دوستان، آن را سناریو کرد. او می افزاید همه فیلم داستان او نیست، بلکه از این طرف و آن طرف به آن اضافه کرده، ولی می گوید ده دقیقه اول فیلم، عین حقیقت است، و بقیه داستان، ساختگی. 

 

فیلم «باک هاوارد کبیر» برای اولین بار، کالین هنکس، 31 ساله  را به عنوان یک هنرپیشه سینما به تماشاگران معرفی می کند.  کالین هنکس می گوید وقتی قرار شد شغلی در زندگی انتخاب کند، هنرپیشگی در راس فهرست کارهائی که دوست دارد، قرار گرفت و تصمیم گرفت آن را دنبال کند، علیرغم غرولندهائی که ممکن بود بلند شود.  کالین هنکس قدرت بازیگرش اش به  امیلی بلانت، همبازی اش در فیلم «باک هاوارد» ثابت کرده.  امیلی بلانت می گوید کالین هنکس هم خیلی باحال است و هم خیلی با استعداد، و بازی اش نقدهای خوبی هم گرفته.

 

***

 

کالین هنکس ظاهرا سربلند است، به خاطر اینکه نویسنده وکارگردان شان مکگینلی، که  بیست سال است سناریست است و این اولین فیلم عمده ای است که می سازد بعد از چند فیلم مستقل،  به گفته منتقدها، توانسته یک فیلم کمدی تحویل بدهد با توجه به توجه به جزئیات سنتهای قدیم نمایش در آمریکا و شخصیتی که با کمک جان مالککوویچ خلق کرده، خیلی به دل می نشیند. این شخصیت، شعبده باز نیست، بلکه منتالیست mentalist است، یعنی نمایش هائی از  قدرت ذهنی می دهد، در مثلا خواندن افکار دیگران یا پیدا کردن اشیاء گمشده، که البته همه نمایشی است.  روزگاری بروبیائی داشته و مثلا بارها می گوید که شصت و یک بار در شوتلویزیونی تونایت شو Tonight Show، در کنار جانی کارسن ظاهر شده، اما هر چند از استعداد و توانائی او چیزی کم نشده، زمانه اش گذشته، و حالا مجبور است در شهرهای دور افتاده و در تالارهای رنگ و رورفته خانه های سالمندان برنامه اجرا کند. 

 

دانشجوی ترک تحصیلکرده حقوق با گرفتن شغل مدیربرنامه این هنرمند کارکشته، درواقع آماج زخم زبانهای او می شود و هدف نیش وکنایه های تحقیرآمیز این آدم، که در باره توانائی ها و شهرت و محبوبیت خودش، به توهم دچار است. تام هنکس هم غیر از اینکه تهیه کننده فیلم است، یعنی سرمایه را پیدا کرده و مدیریت کرده،  در دو سه صحنه هم در نقش پدر این جوان ظاهر می شود، یعنی نقش پدر شخصیت پسرش را بازی می کند. اما  صحنه هائی کلیدی است برای اینکه این پسر جلوی پدرش می ایستد و علیرغم اصرار او دانشکده حقوق و آینده ای که پدرش ترسیم کرده، را رها می کند و به سوی ماجرا می رود، در کار جدیدش، که وردست باک هاوارد است، در دنیای نمایشی رنگ و رو باخته.

 

و فیلم در واقع، یک ژانر کلاسیک سینما را دنبال می کند،  یعنی مسافر دنیادیده و وردستش،ِ مثل مرشد و بچه مرشد.   در جریان این سفر، شخصیت باک با گذشته و به  تصور یا توهم آنچه که بوده و حالا نیست، درگیر است و شخصیت جوان وردستش، با آینده، در این طی طریق، این جوان هویت پیدا می کند، به استقلال می رسد از پدرش، و صدای خودش را پیدا می کند به عنوان یک نویسنده. این دو شخصیت هر دو، رویاباف هستند، یکی رویای گذشته را دارد و دیگری رویای آینده را، و رویای هر دو آنها از یک سری توهم ناشی می شود در باره موفقیت. به قول منتقد هالیوود ریپورتر، شان مکگینلی  در اطوارهای خودفریبانه شخصیت باک هاواراد، جاه طلبی او را می کاود، و در آرزوی موفقیت نویسنده جوان، اعتماد به نفس و عزم راسخ او را نشان می دهد برای رسیدن به هدف.

 

منتقدان از بازی ها تعریف کرده اند، به خصوص بازی جان ملکوویچ، که هر چند به اغراق متوسل می شود، ولی بازی اش را منتقد ورایتی،  «چند لایه» توصیف کرده است. فیلم از حضور امیلی بلانت درنقش مسئول روابط عمومی و تبلیغات یک برنامه محلی که باک هاوارد در آن حضور دارد، خیلی سود برده.   بعد از جشنواره ساندنس، نزدیک به یک سال است که این فیلم را در جشنواره های مختلف، به خصوص جشنواره های کمتر شناخته شده، دور می گردانند، و همه جا، حضور تام هنکس، و پسرش، نگاه های مطبوعات را به خود می کشد و فرصتی است برای مطرح کردن فیلمی که در غیر اینصورت  گمنام می ماند.  منتقد ورایتی نوشته فیلم لحنی دارد دسترسی پذیر، که هم برای جوانها جالب است  و هم برای میانسالها، ولی برای اینکه در گیشه جادو کند، باید تبلیغات ظریفی داشته باشد.

ویدیو و دنباله مقاله...

La Casa de los Espiritus

«خانه اشباح» روی صحنه نیویورک

رمان مشهور ایسابل آینده   «خانه اشباح» که انتشار آن در سال 1982 برادرزاده نخست وزیر مقتول شیلی سالوادور آینده را به شهرت جهانی رسانید، برای اولین بار به زبان اسپانیائی روی صحنه می رود. در اجرائی از مهم ترین گروه تئاتر اسپانیولی زبان شهر،  رپرتوریو اسپانیول،  و به قلم یک نمایشنامه نویس برجسته و چند زبانه، خانم کاردیداد اسویچ  --   «خانه اشباح» رمان عجیبی است پر از صحنه های خیالی، شاید فیلم انیمشین بهتر بشود از آن درست کرد تا نمایش صحنه ای.

 

این رمان مشهور ایسابل آینده، مثل کارهای «گابریل گارسیا مارکز»، به سبک ادبی رآلیسم جادوئی است.  در این رمان که سال 1982 یعنی 27 سال پیش بیرون آمد،  زندگی  توفانی یک خانواده را دنبال می کند -- خانواده Trueba در بستر تحولات تاریخی خشونت بار و ناعادلانه آمریکای لاتین از دهه 1920 تا دهه 1970، ضمنا، دیکتاتوری و سوسیالیسم را مقابل هم قرار می دهد، یکی از شخصیت اصلی، مثلا، هرچه پیرتر می شود، کوچکتر می شود، یا یکباره مورچه ها حمله می کنند و همه جا را می گیرند. اینها را روی صحنه چطور می شود نشان داد؟

 

گزارش تلویزیونی بهنام ناطقی

ولی منتقدها خانم کاردیداد اسویچ Svich نویسنده نمایش را تحسین کرده اند به خاطر  برداشت شاعرانه ای که در روایت این داستان ارائه داده، از دیدگاه زنانه، و توانائی اش در خلاصه کردن این رمان در چند شخصیت اصلی و حذف داستانها و شخصیت های فرعی، که جوهر اصلی آن که برخورد خشونت آمیز نیروهای اجتماعی است، تقویت کرده.. کار کارگردان خوزه زایاس هم ستایش شده، به خاطر اینکه توانسته  با استفاده از نور و جلوه های ویژه، بعضی صحنه های رویائی را روی صحنه بازسازی کند.

 

نمایش اسپانیولی زبان «خانه اشباح» می خواهد کاستی های فیلم سینمائی انگلیسی خانه اشباح را جبران کند، از طریق بازگرداندن روح آمریکای لاتین به داستان.  کارگردان خوزه زایاس می گوید می خواهد این داستان را برای آمریکای لاتین پس بگیرد برای اینکه به عنوان یک هنرمند لاتین، احساس کرد که  فیلم با شرکت جرمی آیرنز، مریل استریپ و گلن کلوز،  به امثال او بی اعتنائی کرده، چون فیلمی بود خیلی اروپائی، هرچند جادو را در آن حفظ کرده بودند، اما طعمش را از دست داده بود، که او می خواهد با این اجرا جبران کند. 

 

در کنار مریل استریپ، جرمی آیرنز، گلن کلوز، و وینونا رایدر، یک ستاره لاتین در فیلم بود، انتونیو بندراس، هنرپیشه اسپانیائی تبار هالیوود. بازیگر نمایش سلنیس لیوا می گوید تماشاگرها از اینکه می بینند این رمان زنده می شود، آنهم به زبان اسپانیائی، به شوق می آیند، به خصوص در شهر نیویورک، که پراست از مهاجر از همه جای آمریکای لاتین و جزائر کارائیب.

 

خشونت سیاسی کتاب در نمایش تقویت شده چون از زبان دختر جوان  آلبا، بازگو می شود که در آغاز نمایش او را در شکنجه گاه حکومت دیکتاتوری نظامی می بینیم که در پایان کتاب به قدرت می رسد.  خوزه زایاس، کارگردان می گوید ایسابل آینده قبلا با این اجرا موافقت کرده بود و گفته بود کار آنها را تائید می کند، ولی  می افزاید این را بیشتر از خواندن گزارش هفته پیش نیویورک تایمز متوجه شدند که خبرنگار آن خودش با ایسابل آینده تماس گرفته بود.  زایاس می گوید با این حال،  این اجرا برداشت متفاوتی است و نخواستند یا ترسیدند که از ایسابل آینده در باره آن نظر بگیرند و خوشحال است که او این آزادی را به آنها داده است. اجرای اسپانیائی زبان با ترجمه همزمان انگلیسی همراه است و تا اواسط تابستان ادامه دارد.

***

شهر نیویورک یکی از مراکز جمعیت لاتین تبارهای آمریکائی و مهاجران است از کشورهای آمریکای لاتین... محله های عظیم شهر پر است از مثلا پورتوریکوئی ها یا سالوداوری ها و پروئی ها... اما در میان  گروه های تئاتری اسپانیولی زبان شهر، گروه رپرتوریو اسپانیول، بیشترسعی می کند با اجراهای نمایشی، ادبیات و فرهنگ آمریکای لاتین را معرفی کند، برای همین چهل سال است که نمایش سفارش می دهد به نویسنده ها براساس رمان  های نویسندگان بزرگ آمریکای لاتین، از جمله مثلا  نمایشی بر اساس «در احوال مرگ پیشگفته» Chronicle of a Death Foretold و  جشن بزغاله  از ماریو وارگاس لوسا، و جالب است که به خاطر حساسیت های زنانه شعرهاش، نوشتن  این نمایش را کارگردان خوزه زایاس، به شاعر  و نمایشنامه پرداز دو زبانه آمریکائی خانم کاریداد اسویچ سفارش دادند که زبان اصلی اش، انگلیسی است در نمایش هائی مثل «دوازده اوفلیا» و «روایت های بوث Booth Variations» -- کاریداد اسویچ متولد فیلادلفیا است و مقیم نیویورک، ولی از مادر کوبائی و پدر کروآسی تبار آرژانتینی، که به همین خاطر به اسپانیولی هم تسلط دارد و  کارش، یعنی اشعار نمایشنامه هایش  کاریداد اسوچ،  بیشتر در باره هویت گمشده است و جداافتادگی از اصل، از دیدگاه فمینستی.  

 

نویسنده «ایسابل آینده» در باره برداشت تئاتری با نیویورک تایمز مصاحبه ای داشت.  خانم اینده  66 ساله  در میان نویسندگان دیگر آمریکای لاتین که با آنها مقایسه می شود، به خاطر دیدگاه زنانه اش، یگانه است؛  و این کتاب یعنی «خانه اشباح» هم آغاز آن  بود و بعدش بیشتر از بیست کتاب دیگر از او منتشر شده، از داستان بلند و کوتاه و مجموعه مقاله. ایسابل آینده، که در شمال کالیفرنیا زندگی می کند، گفته بود که تصور می کند روی صحنه آوردن رئالیسم جادوئی کار سختی باشد چون حالت چشم بندی پیدا می کند و خطر آن هست که پیش پا افتاده جلوه بکند. اما این کتاب بارها به صورت های دیگر به نمایش انگلیسی تبدیل شده و معروف ترین آن، در دهه 1990 در لندن بود و نمایشی که ساخته بودند هفت ساعت طول می کشید و در طی دو شب متوالی باید آن را می دیدی. ولی خانم آینده گفته که برداشت گروه رپرتوریو اسپانیول نیویورک،  شانس موفقیت بیشتری دارد برای اینکه دو ساعت است و همچنین اولین برداشتی است از کارش برای صحنه که به زبانی که کار در آن نوشته شده، یعنی به اسپانیولی روی صحنه می رود.

 

اگر وقایع تخیلی و به اصطلاح جادوئی آن را کنار بگذاریم، این کتاب یک درام خانوادگی است، خیلی شبیه به درامهای خانوادگی در باره برخورد نسل ها از نویسندگانی مثل یوجین اونیل و چخوف است که مدام در نیویورک اجرا می شوند  و بنابراین تن می دهد به تبدیل شدن به نمایش. ولی اجرا خیلی هم از نظر تکنولوژی پیشرفته است، یعنی ویدیو، فیلم، نورپردازی و دکورهای متحرک و وسایل دیگر را با هم ترکیب می کنند برای ساختن صحنه های رویائی...

 

نمایش در پایان کتاب شروع می شود، یعنی بعد از کودتای نظامی، و صحنه های داستان، به صورت خاطرات دختر خانواده، آلبا، بازگو می شود، که زیر شکنجه قرار دارد، توسط نظامیانی که برخی از افراد خانواده  خودش از کودتای آنها حمایت کردند. این اولین رمان نویسنده ای است که در جوانی شاهد کودتائی بود توسط ژنرال اگوستینو پینوشه، که سالوادور آلنده، رئیس جمهوری انتخابی و چپگرای شیلی را  ساقط کرد و دختر برادر او، ایسابل، درپی سقوط عمو، مجبور شد از شیلی خارج بشود.

 

یکی از بهترین نقدهائی که گرفته در نیویورک تایمز است که منتقد از تنها چیزی که انتقاد کرده ترجمه با گوشی است که صدای کار هنرپیشه ها را از تماشاگر دریغ می کند. انیتا گیتس Gates در نیویورک تایمز مینویسد علاوه بر روح لاتینی که فیلمی که همه دیده اند، نداشت  و در این اجرا هست، ترانه هائی هم که خانم اسویچ نوشته به قدرت بیانی این اثر می افزاید، هر چند که این نمایش، یک نمایش موزیکال نیست. این منتقد نوشته زیر سایه ویلای عظیم خانوادگی، شاهد تجاوز جنسی، شکنجه سیاسی، نزاع و خشونت خانوادگی، و جنگ سیاسی هستیم میان سوسیالیسم و ظلم، و اضافه کرده که کار همه بازیگران خوب است و تیم پشت صحنه موسیقی سینمائی، نورپردازی بدعت آمیز و صحنه پردازی را برای رسیدن به یک کل وهم آمیز، با هم ترکیب کرده، و شور خوزه زایاس نسبت به این داستان، از این اجرا پیداست.

ویدیو و دنباله مقاله...

Breaking Bad (TV)

 

بد گشتن

«بد گشتن» یا «بد شکنی» یک سریال غیرمتعارف تلویزیونی، که دیشب، یکشنبه شب، نخستین قسمت فصل دوم آن از شبکه کابلی AMC پخش شد.  برای سریال های اینطوری خیلی مهم است وقتی فصل دومی در پی فصل اول می آید، چون در مورد این سریال، منتقدها سال گذشته ضمن تحسین، پیش بینی نمی کردند کارش به فصل دوم بکشد. روی پرده نگه داشتن یک سریال هفتگی خیلی کار پرهزینه ای است و حالا شبکه های تلویزیونی کابلی، به خصوص این شبکه AMC که فیلم های سینمائی و سریالهای قدیمی معمولا نشان می دهد، افتاده اند به رقابت با شبکه های تلویزیونی سراسری و سرویس های آبونمانی... که ده برابر آنها بودجه و تماشاگر دارند. 

 

سریال Breaking Bad یا «بد شدن» که قشنگش می شود بد شکنی، ولی اصطلاح است در غرب آمریکا به معنی بد شدن، خراب شدن و فاسد شدن... این سریال در پی موفقیت سریال دیگری می آید به نام Mad Men که چند بار در باره اش گزارش داده ایم، این سریالها برای اولین بار اسم شبکه های کابلی را به جوائز «امی» که مخصوص هنرمندان تلویزیون است آوردند.  اما سریال «بد شکنی» یا Breaking Bad که ژانویه سال 2008 نمایش آن شروع شد، ظاهرا ناخواسته به موضوعی می پردازد که با توجه به مشکلات اقتصادی که آمریکا این روزها با آنها دست به گریبان است، خیلی داغ است، یعنی بی پولی.. قهرمان این سریال، یک معلم شیمی مدرسه، در میان قهرمان سریالهای تلویزیونی موجود نادری است، چون نه تبهکار با سابقه است و نه کارآگاه پلیس، و شخصیت افسانه ای فضائی هم نیست... بلکه آدمی است که مثل میلیونها حقوق بگیر، با اینکه علاوه بر معلمی، بعدازظهرها ماشین شوری هم می کند، باز نمی تواند خرج زندگی اش را در بیاورد،  از طرف دیگر، به خاطر اینکه دائم باید کار کند، اصلا زندگی ندارد.

 

گزارش تلویزیونی بهنام ناطقی

در سریال «بد گشتن» Breaking Bad  برایان کرنستن Brayn Cranston نقش معلم شیمی دبیرستان را بازی می کند در شهرکی دور افتاده در ایالت نیومکزیکو، با زنی حامله، بچه ای مریض، که  کشف می کند به سرطان ریه دچار است. کرنستن می گوید تشخیص سرطان برای این آدم پاکباخته به فرصتی تبدیل می شود هر چند کوتاه برای زندگی با اشتیاق و هیجان، و تصمیم می گیرد با استفاده از مهارت هایش در شیمی، از طریق ساختن متا امفتامین، پول در آورد که قبل از مرگش به زن و بچه اش بدهد. کرنستن که خیلی سپاسگذار است قسمت اول فصل دوم سریال را کارگردانی کرده، می گوید فصل دوم، ادامه داستان است، که شخصیت معلم و همکارش در یک قبرستان ماشین، دارند قرار معامله بزرگی می گذارند با یک پخش کننده ی مواد. علیرغم تصویر فقر وخشونت و بیرحمی که معلم شیمی مدرسه در زندگی جدید تبهکاری  با آن روبرو می شود، این سریال می خواهد یک کمدی باقی بماند. کرنستن می گوید کمدی باید برای بیننده خنده دار باشد و چیز ظریفی است، سخت تر از دراما.

 

سریال تلویزیونی Breaking Bad به موج جدید خلاقیت در تلویزیون کابلی آمریکا تعلق دارد که سوژه های جسورانه آنها، سریال شبکه های بزرگ تلویزیونی را به چالش می طلبد. این سریال کار نویسنده و تهیه کننده   وینس گیلیگان  Vince  Gilligan است که نویسنده سریال X-Files  و تهیه کننده آن بوده و اینجا کاری کاملا متفاوت ارائه داده. میلیونها آدمی که با مشکلات مشابه روبرو هستند، نمی روند لابراتوار موادسازی راه بیاندازند...  این راه حل رادیکال که این آدم برای حل مشکلات زندگی اش پیدا کرده، به خاطر افراطی بودنش است که موضوع سریال تلویزیونی می شود، اما همین داستان تخیلی و اغراق شده، که  سعی کرده اند جنبه های  کمیک آن را هم تقویت کنند، یک هشدار صریح و گزنده اجتماعی است. درست است که میلیونها آدم یکباره همه اصول را کنار نمی گذارند که تهبکار بشوند، ولی اگر تصویری که این سریال از جامعه نشان می دهد درست باشد، یک هشدار است.

 

اما این که آدم درستکار و تحصیلکرده طبقه متوسط، که به خاطر خرج زندگی به مواد فروشی بیافتد، در سریالهای موج نوئی جدید تلویزیون آمریکا تازگی ندارد.  این را قبلا در سریال دیگری هم دیدیم، سریال Weeds  که در آن یک مادر با بازی مری لوئیس پارکر بعد از مرگ شوهرش شروع می کند به فروش علف به همسایه هاش و به تدریج بیشتر وارد تبهکاری می شود. در آن سریال هم ضمن اینکه مشکلات زنان با بچه را مطرح می کرد، موضوع اصلی زندگی بی رنگ و متحدالاشکل و قراردادی و بی شور و حال در شهرکهای حومه شهرهاست، حومه نشینی... که شخصیت های آن آدمهای تحصیل کرده و موفقی هستند، دکتر، وکیل و غیره، که علیه بی رمقی و زندگی بسته و قراردادی اطرافشان، قیام کرده اند.  فرق این دو، یکی جایگاه طبقاتی آدمهای آن است و نوع مشکلات آنها، عصیان اینها علیه بی رمقی و یکنواختی حومه نشینی نیست، بلکه مشکلات واقعی دارند، مثلا  بازنشستگی، مشکلات بیمه های درمانی، بیکاری...  تبهکاری و مواد فروشی اول به آن اندازه که به نظر می رسید، آسان نیست، و در آمد آن، با زحمت و خطرات جدی همراه ست، که کمترینش گیر افتادن و زندان رفتن است. ولی خوب، در هر دو سریال، انتقاد اجتماعی هست، تماشاگر به حماقت آدمهای تحصیل کرده طبقه متوسط می خندد، آدمهائی که خیلی ادعاشان می شود ولی موقع عمل، معمولا کم می آورند.

 

از DVD  شامل هفت قسمت فصل اول این سریال که هفته پیش در آمد، استقبال خواهد شد. ولی منتقدها موفقیت بیشتری برای فصل دوم پیش بینی می کنند. از موضوع نقد اجتماعی گذشته،  محور اصلی داستان این سریال، قدرت رهائیبخشی است که خبر نزدیک بودن مرگ به آدم می دهد. چیزی که در همه آدمها مشترک است، اما به آن توجه نمی شود، چون کمتر می شود با دکتر روبرو بشویم که تاریخ نسبتا دقیقی از مرگ به ما بدهد. شخصیت والت، به مرحله ای بحرانی از زندگی خودش رسیده، چون از همه طرف باخته، می بیند وجودش حتی برای زن و بچه اش هم بی تفاوت شده، ولی وقتی از دکتر می شنود که سرفه هایش به خاطر سرطان ریه پیشرفته است، یکباره متحول می شود، صاحب هدف می شود حتی سرش را بالاتر می گیرد موقع راه رفتن، و به این ترتیب، پیامی فراگیر وانسانی دارد در باره مرگ و کوتاهی عمر، یعنی واقعیتی که این آدم حالا با نوع رادیکال و افراطی اش روبرو شده، ولی همه مردم دیگر خواهی نخواهی با آن روبرو هستند. 

 

منتقد نشریه تخصصی ورایتی، پارسال از موضوع سریال و بازی کرنیستن در نقش والت که تصویر خشم میانسالی و اختناق روحی است، تعریف کرده ولی پیش بینی اش در باره کوتاه بودن  عمر سریال درست از آب در نیامد.  منتقد نیوزدی نیویورک بعد از تمجید از چند صحنه از قسمت اول که دیشب پخش شد، نوشته این سریال، خارق العاده است و اگر بقیه این فصل، مثل برنامه دیشب یعنی قسمت اول سریال باشد، باید انتظار داشت که نامزد جایزه امی بهترین سریال درام در تلویزیون بشود.

 

ری ریچموند در هالیوود ریپورتر نوشته تلویزیون از این الهامبخش تر و از این تکان دهنده تر نمی شود. اگر فیلمبرداری فضاهای خفه و آزاردهنده فصل اول کار مایکل اسلوویس شما را خیره کرده بود، هنوز هیچی ندیده اید، برای اینکه فصل دوم خشونتش بیشتر، و فضایش، خشکتر و سردتر است و تعلیق و هیجان، فراتر.  و مری مکنامارا، منتقد تلویزیون در روزنامه لس آنجلس تایمز، نوشته: زیرک است، اما نه حیله گر، خنده دار است اما نه مسخره، تیره، است اما بدون اداهای ادبیات به اصطلاح noir...  و اضافه کرده که این یکی دیگر از سریالهای تلویزیونی در باره مافیا نیست، بلکه پادزهر آنهاست.

ویدیو و دنباله مقاله...

Watchmen

روایتی تلخ از ناتوانی نظامهای سیاسی

فیلم «دیده بانان» فیلم  جدیدی است از «زک اسنایدر» کارگردانی که فیلمش «300» به خاطر تصویر ایرانیان در جنگ با یونانیان، بحث انگیز بود. در  این فیلم که اکران سراسری آن در آمریکا از جمعه یعنی دو روز پیش شروع شد، «زک اسنایدر» سراغ یک افسانه علمی دیگر رفته، آن هم  باز بر اساس یک کتاب قصه مصور.

کتابهای قصه مصور، یا comic books به خاطر تخیل تصویری و شخصیت های رنگارنگ و غیرمعقولشان، سرچشمه خیلی از فیلمهای امروز سینما هستند، از انواع روایت های مردخفاشی، Batman که سال گذشته شاهد روایت بسیار تاریک و تلخ ولی عظیمی از آن بودیم در فیلم سلحشور تاریک  Dark Knight، تا دیگران، اسپایدرمن و غیره... ولی کتاب «دیده بانان» یا Watchmen که خیلی در دهه هشتاد هواخواه داشت وقتی بیرون آمد، به خاطر آنکه به موضوع وحشت از جنگ اتمی پرداخته بود که در آن دهه با بالاگرفتن جنگ سرد میان آمریکا و اتحاد شوروی سابق، به اوج خود رسیده بود. این کتاب، کار یکی از غول های کتاب قصه مصور است به نام Alan Moore که آثار دیگر او مثل V for Vendetta را در سینما دیده ایم.

گزارش تلویزیونی بهنام ناطقی

کتاب دیده بانان، را همراه با نقاش و تصویرگر، David Gibbons نوشته --  به خاطر تنوع شخصیت هایش و داستان عجیب و غریبش و  صحنه های خارق العاده تخیلی، یکی از سخت ترین دانسته می شد برای فیلم شدن، و شاید به همین دلیل، خیلی از فیلمسازها سراغ آن نرفتند، و ماند برای زک اسنایدر، که این را تجربه کند، زیرا که او، با ساختن فیلم سیصد  به تکنیک بسیار موفقی در برگرداندن یک قصه مصور به فیلم دست یافته بود، با هنرپیشه های واقعی ولی روی پسزمینه های نقاشی کامپیوتری... که به خصوص در آن،  وفاداری خودش را به اصالت بصری کتاب و بینش بصری نقاشی و نویسنده نشان داده بود.

اکران سراسری فیلم دیده بانان یا واچمن در آمریکا با سروصدای زیادی همراه بود و چند شب پیش در لس آنجلس، چندتن از ستارگان فیلم و هواداران سرسخت کتاب، در سینمای تاریخی چاینیس شرکت گومن جمع شده بودند... از جمله زک افران و وانسا هاجز، همبازی های فیلم «موزیکال دبیرستان»، جان وویت و پتریک ویلسن، بازیگر نقش جغد شب، Night Owl  و ملین اکرمن، بازیگر نقش جوپیتر، در این لباس از رمی کشو.

خانم ملین اکرمن می گوید فرق اصلی فیلم با کتاب مصور در پایان آنهاست، ولی او می افزاید که تغییر پایان داستان، حتی مورد استقبال هواداران سرسخت کتاب هم قرار گرفته و حتی بعضی پایان فیلم را به پایان کتاب ترجیح می دهند. جفری دین مورگن، بازیگر نقش کامدین، ابرمردی که اول داستان کشته می شود، می گوید عصاره کتاب فیلم شده است، منهای فصل مربوط به مرکب ماهی و کشتی سیاه، ولی نسخه کامل آن روی DVD آخر تابستان منتشرمی شود که سه ساعت و نیم خواهد بود.

برخلاف قصه های مشابه، در فیلم دیده بانان، تمرکز روی یک شخصیت ابرمرد افسانه ای نیست. کارگردان زک اسنایدر می گوید در نهایت، این فیلم در باره یک دسته ابرقهرمان بازنشسته است که یکی از آنها کشته می شود و بقیه از بازنشستگی می آیند بیرون برای یافتن عامل و علت این قتل... ولی این چارچوب قصه است که همه طنز و شخصیت های و چیزهای دیگر دیده بانان، روی آن آویخته است.

نقش شخصیت اصلی دکتر منهتن را که موجودی ماسکدار و ظاهرا همیشه عریان و رادیوآکتیو است،  بیلی کراداپ بازی می کند. کراداپ می گوید شخصیتی که او بازی می کند، مثل همه قهرمانهای دهه 1950 به خوبی ذاتی کشورش و پیروی از رهبران آن، اعتقاد دارد و می خواهد از استعدادهایش در خدمت دولت استفاده کند.

 

در این روایت، از آخرین تکنولوژی سینما استفاده شده، اما داستان در همان دهه 1980 اتقاق می افتد و خیلی از صحنه ها عینا از روی کتاب، فیلم شده. کارگردان زک اسنایدر می گوید فیلم می تواند بیشتر عاطفی باشد، در حالیکه کتاب مصور بیشتر ذهنی و فلسفی است.  نویسنده و طراح کتاب  الن مور، آنجا نبود،اما همکار او دیو گیبنز را خبرنگاران در مراسم افتتاح فیلم دوره کرده بودند. همکار نویسنده وطراح کتاب، نهایت آرزوی او و همکارش آلن مور، خلق کردن یک کتاب افسانه مصور خارق العاده بود و اینکه حالا بعد از بیست سال فیلم شده است، مثل رویائی است که حقیقت پذیرفته.

در خبرها بود که سه روز اول اکران سراسری فیلم در آمریکا یعنی تا پایان امروز، یکشنبه،  در بیشتراز 3 هزار و 600 سینما،  از 55 میلیون دلار تجاوز می کند، که فروش خوبی است، هر چند کمتر است از فروش سه روز اول فیلم «سیصد» از همین کارگردان، که 71 میلیون دلار بود.  خوب، با 120 میلیون دلار بودجه، فیلم «دیده بانان» یا Watchmen  فیلمی است به مراتب پرخرج از فیلم سیصد، که ساختن آن،  در واقع، جایزه ای است که داده شد به زک اسنایدر، به خاطر فروش غیرمنتظره فیلم سیصد...

به قول یک منتقد، فقط در فصل آغازین فیلم زیر اسامی اول فیلم، بیشتر از هر سه قسمت مجموعه سینمای اسپایدرمن و سوپرمن، حادثه و شخصت می آیند و می روند. داستان کتاب مصور «واچمن» که یکی از محبوب ترین کتابهای مصور جدید است در دهه هشتاد در اوج جنگ سرد بیرون آمد و مبنای آن واهمه جهانی است از انفجار اتمی...   حالا که بحث است از دسترسی حکومت هائی مثل جمهوری اسلامی و کره شمالی به بمب اتمی، این داستان به فیلم در می آید.

داستانی است بدبینانه و تلخ، که ابرقهرمانهای رنگارنگ آن با قدرتهای افسانه ای،  در واقع از صحنه کناره گرفته اند... بازنشسته  شده اند، و از طرف دیگر، ، اساسا قانون تصویب کرده اند علیه ابرقهرمانها...  در فیلم مردم، در صحنه ای که یادآور سلحشور تاریک است  یا بتمن آخری است، تظاهر می کنند علیه ابرقهرمانها... آنها دیگر نمی توانند با مصونیت قانونی در کار پلیس دخالت کنند و بدون رای دادگاه، جنایتکاران را دستگیر کنند یا نابود کنند...  فیلم با کشته شدن ابرقهرمانی نهیلیست ولی خنده دار به نام کامدین شروع می شود که می بینیم با بی رحمی دوست دختر خودش را می کشد، ولی دیدگاه تلخی ارائه می کند نسبت به توانائی سیاستمداران آمریکا در حل و فصل مشکلات کشور. 

این فیلم هم مثل «سلحشور تاریک» یا Dark Knight در واقع تمثیل سیاسی است.. ولی فیلم Watchmen به عنوان هزل، تلخ سیاسی، از «سلحشور تاریک» فراتر می رود، ولی به قول کایل اسمیت، منتقد نیویورک پست، اینجا هم شاهد همان ابهام هستیم در باره تقابل حقیقت و افسانه، ولی برخلاف Dark Knight در داستان «دیده بانان» بر خلاف کارهای دیگر الن مور، جهت گیری سیاسی مشخصی وجود ندارد، و حماقت اساسی و بنیادین فیلمهای ابرقهرمانی، اینجا در حداقل نگه داشته شده.. کتابهای الن مور، طراح و نویسنده اصلی  داستان،  بیشتر جانب لیبرال ها را می گیرند و مثل V for Vendetta     هشدارهائی هستند در باره زیاده روی محافظه کاران و گرایش ذاتی بنیادگرایان و اصول گرایان به اقتدارطلبی و تمامیت طلبی... اما در داستان «دیده بانان» ، هر دو دسته، یعنی هم لیبرالها و هم محافظه کاران زیر لبه انتقاد قرار دارند.  مثلا همان قدر که اقتدارطلبی ریچارد نیکسون را کوبیده،  به قول تاد سیوی Todd Seavey نویسنده محافظه کار، شخصیت لیبرالی در فیلم هست مثل برک اوباما که مدعی است  راه حل همه مشکلات را در ذهن دارد و فیلم حال و هوای پیغمبری و دارودسته ای که او را پرستش می کنند و انواع یادبودهائی که برای بزرگداشت او ساخته شده، دست می اندازد.  در واقع، در درون ذهنیت نویسنده و طراح اصلی کتاب الن مور، یک جنگ عقاید در جریان است و در تجزیه و تحلیل نهائی، این نویسنده که به شدت نسبت به همه عقاید جزمی بدبین است، شاید برخلاف میل خودش، بیشتر از دست راست و محافظه کاران حمایت می کند برای اینکه لیبرالیسم بیشتر از محافظه کاری براساس ایمان به چیزهای غیرمحتمل بنیان گذاشته شده.

 

داستان «دیده بانان»، یک روایت دستکاری شده و تحریف شده و تخیلی است از تاریخ معاصر آمریکا... که  فرض می کند آمریکا در جنگ ویتنام پیروز شده  و قدرت افتاده به دست ریچارد نیکسن،  که برخلاف قانون، پنج دوره به ریاست جمهوری انتخاب می شود و حالا، یعنی در زمان وقوع داستان فیلم، سال 1985، جهان دوابرقدرت دارد، یکی آمریکا و یکی اتحاد شوروی که رقص مرگبار تانگوی اتمی شان را با هم آغاز کرده اند.  در فیلمهای ابرقهرمانی، مثل سوپرمن یا اسپایدرمن، تماشاگر منتظر است که ابرقهرمان با شلوارهای چسبان تنگ، و سینه های پهن از راه برسند و بدکاران را مجازات کنند و زمینه را فراهم کند برای دنباله داستان در فیلم بعدی، ولی در فیلم دیده بانانان، همه چیز مبهم است و مسیر نهائی آن مشخص نیست.

بعضی منتقد ها به شدت ستایش می کنند این کار را، مثلا همان کایل اسمیت می نویسد در صدا و تصویر این فیلم خیرگی و طراوت فیلم ادیسه فضائی 2001 را دارد در زمان خودش... یعنی این قدر پیشتاز و قوی است، و نوشته به قدری اندیشه های متناقض در فیلم گنجانده شده که برای دنبال کردن همه آنها باید فیلم را بارها و بارها با دقت و ایمان، تماشا کرد.  راجر ایبرت، منتقد پیشکسوت در شیکاگو سان تایمز هم کار زک اسنایدر را ستایش کرده و نوشته آن قدر در بند داستان نیست، بلکه در واقع در باره  زندگی در جهانی است که امید از آن رخت بربسته.  اما  خیلی منتقدها به شدت فیلم را کوبیده اند.  مثلا کرک هانیکت نوشته فروش سه روز اول مهم نیست، بعدش فروش فیلم سقوط خواهد کرد برای اینکه اسنایدر و نویسنده هایش سناریو، هیچ سعی نکرده اند این فیلم را برای آنها که کتاب قصه مصور آن را نمی شناسند، قابل درک بسازند، و اضافه کرده که اشکال فیلم است که تماشاگر با هیچکدام از شخصیت ها، همدردی نمی کند.

 

انتونی لین، در مجله وزین نیویورکر نوشته خبر بد این است که این فیلم دو ساعت و نیم به مخ ما می کوبد ولی خبر خوب این است که شما مجبور نیستید بعد از سکانس درخشان شروع فیلم، در سینما باقی بمانید.  انتونی لین و خیلی دیگر از منتقدها عقیده دارند که این فیلم باید همان  موقع ساخته می شد که کتابش در آمد، برای اینکه شاید داستان آن در زمان جنگ سرد معنی داشت برای تماشاگر، اما حالا کهنه شده و انگار در باره مسائل دنیائی است که واقعا دیگر وجود ندارد.

ویدیو و دنباله مقاله...

Phoebe in Wonderland

«فیبی در سرزمین عجایب»

فیلم غیرمتعارف «فیبی در سرزمین عجایب» به موضوع بیماری روانی یک دختر ده ساله می پردازد. سوژه سختی است بیماری روانی برای فیلم کردن، برای اینکه  ذاتا درونی است. تصویر کردن فکر جنون آمیز سخت است به خصوص اگر بخواهی با ظرافت و حساسیت این کار را انجام بدهی که تحقیرآمیز نباشد و سخت تر هم می شود وقتی موضوع، بچه ای باشد که از چنین نارسائی هائی یا بیماری رنج می برد. در فیلم «فیبی در سرزمین عجایب» ال فنینگ Elle Fanning،  نه  ساله، که حالا در نقش دختربچه های خردسال، جای خواهرش داکوتا فنینگ را گرفته، نقش دختربچه ای را بازی می کند که علیرغم هوش و استعدادی که دارد،  در دنیای خیال گیر می افتد و نمی تواند واقعیت روزمره را تحمل کند، به خصوص وقتی در تئاتر مدرسه نقش دلخواهش، یعنی نقش آلیس در سرزمین عجایب را می گیرد.

 

این فیلم را سال پیش برای اولین بار در جهان، نشان دادند در جشنواره سینمائی ساندنس Sundance در  پارک سیتی یوتا،  و یکی از نامزدهای دریافت جایزه بزرگ هیات داوران ساندنس بود به خاطر سناریو و کارگردانی دنیل بارنز Daniel Barnz،  که این، اولین فیلم بلندش است.

 

 

علاوه بر دختر خردسالشان که انگار در سرزمین رویا گیر کرده،  فیلم «فیبی در سرزمین عجایب» همچنین محنت پدرومادری را تصویر می کند که حاضر نمی شوند بیماری روانی دختر خود را قبول کنند. خانم فلیسیتی هافمن بازیگر نقش مادر می گوید درک این زن و برخورد او با جهان برای او دشوار بود، ولی درک می کرد که این زن مثل هر مادری آرزو داشت بچه ای غیرعادی و خاص داشته باشد ولی حالا این بچه، چالش و درد و انزوا و تنهائی دارد و سخت می شود دفاع از ویژگی های بچه، واین گاهی آدم را نابینا می کند نسبت به نیازهای خاص بچه... او مادری را به راه رفتن روی لبه تیغ تشبیه می کند.

 

ال فنینگ در نقش فیبی، دختری است که بازیگوشی، تخیل جنون آمیز، او را به سوی رفتار خطرناک و خودآزار سوق می دهد.  ال فنینگ می گوید شخصیت فیبی خیلی یگانه است. او سناریست و کارگردان دنیل بارنز را ستایش می کند به خاطر آفریدن این شخصیت ستایش می کند، و می گوید همراه با دنیل بارنز به بازیکده ی «کالر می ماین» رفت و مثل Alice در سرزمین عجایب،  فنجان نعلبکی ها را رنگ کردند و  در باره سناریو حرف زدند.

 

فیبی با بازی در نمایش مدرسه، آلیس در سرزمین عجایب، مفری برای تخیل بازیگوش خود می یابد و معلم تئاتر مدرسه با بازی پتریشا کلارکسن، تیزهوشی و بازیگوشی  او را تشویق می کند. خانم هافمن می گوید ال فنینگ بی خیال بود از اینکه بار یک فیلم روی دوش دارد، و حتی دوازده ساعت حضور سر صحنه او را خسته نمی کرد. ال فنینگ قبل از این نقش کوتاهی در فیلم قضیه غریب بنجامین باتن در برابر برد پیت بازی کرده. ال فینیگ می گوید بازی در فیلم کار نیست و از بازی در نقش اول نگران نشد، بلکه خوشحال شد و برایش فرق نمی کرد که یک روز کار باشد یا دو ماه.

 

***

 

گزارش تلویزیونی بهنام ناطقی

فیلم فیبی در سرزمین عجایب از فردا در آمریکا اکران می شود.. شخصیت «فیبی»  عشق وسواس آمیزی دارد به اجرای نقش اول در نمایش «آلیس در سرزمین عجایب» در مدرسه،  و وقتی به آرزوش می رسد، یعنی نقش آلیس  به او داده می شود، این نمایش تخیلی برای او معنی خاصی پیدا می کند.

 

بیماری  وسواس، یا  Obsessive-Compulsive Disorder این روزها به سوژه روز تبدیل شده و خیلی می بینیم در فیلمها، آدم بزرگهائی که به این نارسائی روانی مبتلا هستند و خودشان نمی دانند، مثلا همین هفته پیش فیلمی در آمریکا اکران شده بود به نام «اعترافات یک معتاد به خرید» Confessions of a Shopaholic -- داستان زنی بود که در خرید زیاده روی می کرد وسواس خریدن داشت یا فیلم «فقط آنقدرها عاشق تو نیست» He's Just Not That Into You -- راجع آدمهائی که وسواس عشق پیدا می کنند.  بیماری وسواس،  در این دختر بچه، جلوه های دیگری پیدا می کند، دنیای تخیلی نمایش را با جهان واقعی عوض می کند و شروع می کند به بدرفتاری نگران کننده با اطرافیانش و آزار رساندن به خودش.

 

آلیس در سرزمین عجایب، در اصل داستانی است قرن نوزدهمی به همین نام از یک  واعظ کلیسای انگلیس، چارلز داجسن، Dodgson  که آن را با نام مستعار «لوئیس کرول»  نوشته، بعد از سفری با قایق همراه به سه دختر  و یکی از آثار کلیدی ادبیات غرب است که بارها و بارها، به فیلم و نمایش تبدیل شده و سریال تبدیل شده.  اصلا عبارت «سرزمین عجایب» یا Wonderland که در انگلیسی واژه معمولی است، از این جا می آید. در این داستان، دختری به نام آلیس از سوراخی که خرگوش در زمین کنده، عبور می کند و از یک جهان عجیب و تخیلی ای سر در می آورد با موجوداتی که به مراتب رنگارنگ تر و دل انگیز تر از موجودات این جهان هستند، اما یادآور کسانی که در جهان واقعی می شناسد.  در داستان دیگر همین مجموعه، به نام «از توی آینه»  Through the Looking Glass آلیس از آینه می گذرد، و با آدمهای آن سوی آینه، که به آنها آدمهای آینه ای می  گوید، آشنا می شود.

 

ولی در روانشناسی، عارضه «آلیس در سرزمین عجایب» یا Alice in Wonderland Syndrome  یک عارضه روانی است که بیشتر گریبانگیر بچه ها می شود ولی بزرگتر هم آن را می گیرند، بیماری ای است که در درک واقعیت اختلال ایجاد می کند، و همه اینها به درک این فیلم کمک می کند، چون اینها را به هم و به شخصیت فیبی و دنیای امروزی یک کودک با تخیل و بازیگوش مربوط کرده، و جالب است که  مادر دختر، با بازی ی خانم فلیسیتی هافمن، خودش یک نویسنده است و دارد کتابی در باره الیس در سرزمین عجایب می نویسد، که به قول بعضی از منتقدها، این دیگر زیادی مناسب داستان فیلم است.

 

موضوعی که فیلم به آن می پردازد، یعنی conflict در محومر درام این فیلم، این است که مادروپدر نویسنده و روشنفکر فیبی، تشخیص روانپزشک در باره بیماری دخترشان را قبول نمی کنند و فکر می کنند می توانند  با آرامش و پرهیز از هیجان زدگی، و دادن حس ثبات و ایمنی به دختر، به او کمک کننند از این حالت بیرون بیاید.  به قول کریسی لومایر، منتقد خبرگزاری آسوشیتدپرس، صحنه های مکالمه مادر و دختر، گیراترین صحنه های این فیلم هستند.

 

فیلم «فیبی در سرزمین عجایب»  در جشنواره ساندنس پارسال از فیلمهای مطرح در ساندنس بود، چون به عنوان اولین فیلم کارگردانش، و آن هم فیلمی غیرمتعارف و مستقل، خیلی برای جشنواره ساندنس که به منظور حمایت از این جور فیلمها به وجود آمده، مناسبت دارد.  ولی ایرادی که منتقدها همان موقع از فیلم گرفته اند، تلاش کارگردان است برای بازسازی بعضی صحنه های تخیلی که در ذهن دختربچه می گذرد، که بعضی آن  را باسمه ای توصیف کرده اند و بعضی نوشته اند اگر به جای صحنه های تخیلی، به واقعیت بسنده می کرد، فیلم قشنگ تری از آب در می آمد.

این فیلم که آن  را  شبکه کابلی Lifetime که متخصص فیلمهای خانوادگی به خصوص برای زنهای خانه نشین است، تهیه کرده، می خواهد داستانی در باره یک نارسائی روانی را تبدیل کند به اثری عمیق تر در باره تضاد بین تخیل و خلاقیت از یکسو، و همرنگ جماعت شدن و پیروی از جمع از سوی دیگر. یعنی اصالت در برابر تقلید.  به قول پیتر تراورس Travers، منتقد هفتگی فرهنگی رولینگ استون، درخشان ترین بازی در این متعلق است به خانم پتریشیا کلارکسن Clarkson که نقش معلم تئاتر مدرسه را بازی می کند. معلم در این دختربچه توانائی هائی می بیند که در بچه های دیگر سراغ نمی کند.

 

اما به قول «رانی شیب» منتقد هفته نامه تخصصی «ورایتی»، فیلم فیبی در سرزمین عجایب،  سناریوی محکمی ندارد،  ولی تا جائی که محور صحنه این دختر 10 ساله یعنی ال فنینگ است، فیلم از نوعی ابهام عمدی، بهره مند می شود که آن را قوی می کند، ولی وقتی کارگردان بیهوده شروع می کند به بازسازی آنچه در تخیل دختربچه می گذرد، فیلم شل و ول می شود.   روی اکران آمدن این فیلم همزمان شده با نمایش فیلم انیمیشن کورالاین Coraline، که در آن، یک دختر کوچک از دریچه زیر تختش عبور می کند و به یک جهان خیالی و رنگین و حیرت انگیز، ولی موازی با این جهان  وارد می شود، و جالب است که در آن فیلم، صدای دختر بچه را خواهر ال فنینگ، یعنی داکوتا فنینگ اجرا می کند. در هر دو مورد، این فیلم ها،  شگفتی های دل انگیز و خطرهای هیبت انگیز تخیل لجام گسسته را یاد آور می شوند. 

ویدیو و دنباله مقاله...

Thelonious Monk Tribute Concerts

پنجاهمین سالگرد کنسرت تلانیوس مانک در نیویورک

 

هفته پیش در دو کنسرت تاریخی در نیویورک، در تالار شهر یا Town Hall  موسیقیدانان برجسته آمریکا و علاقمندان موسیقی جاز، اختصاص داشت به تجلیل از یکی از هنرمندان برجسته موسیقی جاز آمریکا...تلونیوس مانک، در پنجاهمین سالگرد کنسرت تاریخی او در تالار شهر Town Hall که نقطه عطفی است در تاریخ موسیقی معاصر.  تلونیوس مانک از غول های موسیقی جاز است که خیلی از تماشاگران ما در ایران با کارهاش آشنا هستند، اما شاید در باره اهمیت کنسرت های هفته پیش در نیویورک نشنیده باشند.

 

دو کنسرتی که هفته پیش در تاون هال نیویورک برگزار شد، یکی از ده ها برنامه ای بود که هفته پیش شهرهای مختلف آمریکا و در اروپا برگزار شد  در بزرگداشت تلانیوس مانک در پنجاهمین سالگرد کنسرت نیویورکش.   ولی فرق این دو کنسرت نیویورک با  برنامه ها در همه دنیا، در این بود که این دو کنسرت در همان تالاری اجرا شد که پنجاه سال پیش تلانیوس مانک، پیانیست و آهنگساز، همراه با ارکستری متشکل از 9 نوازنده برجسته، با اجرای ارکستری قطعات موسیقی  جاز، تاریخ ساز شد.

 

گزارش تلویزیونی بهنام ناطقی

این کنسرت، آغاز نگاه جدی به موسیقی جاز تلانیوس مانک بود و برای نخستین بار، اسم او را به عنوان نوازنده و آهنگساز مبتکر، در سطح ملی و جهانی مطرح کرد. در این کنسرت مانک، برای اولین بار قطعاتی که برای کوارتت یا تریوی جاز نوشته بود، با ارکستر ده نفری اجرا کرد. قبل از آن، تلانیوس مانک، پیانیست متولد سال 1917 در جنوب آمریکا که که در نیویورک کار و زندگی می کرد، پیانوی بلوز می زد و آهنگهای آهنگسازهای آمریکائی مثل جرج گرشوین و ایروینگ برلین را اجرا می کرد، ولی آنها را برای اجرا توسط تریو یا کوارتت، یعنی گروههای سه نفری یا چهار نفری نوازنده، تبدیل کرده بود به موسیقی جدید و اصیل و کاملا خلاقه ای که ضمنا مبدا  و سرچشمه خودش را هم پنهان نمی کرد.

 

هفته پیش در تاون هال، دو کنسرت اجرا شد،  یکی اجرای کامل و نت به نت کنسرت مانک بود به رهبری هنرمند موسیقی جاز، چارلز  تالیور Tolliver، و  دیگری یک کنسرت و فیلم ویدیوئی ابتکاری بود کار پیانست و آهنگساز غیر متعارف جیسن مورن Jason Moran، که برداشتی ارائه داد از هنر آهنگسازی تلانیوس مانک و کنسرت تاون هال پنجاه سال پیش او.

 

تلانیوس مانک، با الهام از موسیقی نسل های قبل از خود، با خلاقیتی نبوغ آسا، فصلی از موسیقی جاز  خلق کرد که منبع الهام هنرمندان نسل های بعد شد. سم استپنسن Stepenson مورخ مرکز اسناد مانک در دانشگاه دیوک، می گوید همه هنرمندان، از شکسپیر تا سای تومبلی تا جان کولترین و آگست ویلسن، مثل مانک، چیزی از سنت و گذشته را می گیرند و آن را به جائی پیش می برند که قبلا نبوده. 

 

جیسن مورن می گوید شنیدن پیانو نوازی مانک برای او آزادیبخش بود، چون وقتی می دید مثل مانک نمی تواند پیانو بزند، تلاش وسواس آمیزی کرد برای یافتن راهی که مثل مانک بزند، و همه پولش را داد برای خرید صفحه ها و کتابها و یادگارها و. حتی کلاه های تلانیوس مانک.  جیسن مورن برای درک بیشتر موسیقی مانک به مزارع پنبه کاری جنوب سر زد، تا فضاهائی که مانک کودکی اش را در آنها گذرانده بود، لمس کند.

جیسن مورن می گوید ضرباهنگی که در آثار تلانیوس مانک می توان شنید، از موسیقی ریتم اند بلوز سیاهان آمده و همان ضرباهنگی است که هنرمندان امروزی موسیقی هیپ هاپ، مثل Jay Z و لیل وین به کار می برند.

 

مورن می گوید بیشتر تنظیم های مانک را عینا اجرا می کند اما چیزی که تغییر داده، موسیقی نیست بلکه چارچوب شنیدن آن است، همزمان با موسیقی تماشاگر می بیند که جد مانک در کارولاینای شمالی برده بودند، و به این ترتیب موسیقی معاصر مانک به دوره برده داری و مزارع پنبه مربوط می شود. 

 

در اجرای تاون هال، چارلز تالیور،  9 قطعه کنسرت تاون هال را عینا با ارکستر ده نفری اجرا کرد. او می گوید یکی از جاذبه های کار مانک این بود که هارمونی های نوین را با تکنیک پیانو نوازی دوره های قبل تلفیق کرد. او می افزاید از برداشت مانک از ریتم هنوز هم با ماست و او همه چیز داشت و شایسته بزرگداشت است.

 

جالب است که یکی  از دوستان که از پاریس برگشته، دیروز  می گفت در متروی پاریس وقتی روزنامه هرالد تریبون دستش بود که پشتش این عکس مشهور یوجین اسمیت Eugene Smith  از تمرین گروه مانک در سال 1959 برای همین کنسرت تاون هال چاپ شده بود و چند بار مردم عادی، دانشجویان، مردهای مسن، آن را  به هم نشان می دادند و دقیق می شدند.  یعنی برای این دوست عجیب بود که دیدن عکس تلانیوس مانک در روزنامه، آن  هم نه در شهر خودش، نیویورک، بلکه در پاریس، مردم را به هیجان می آورد.  و این کنسرت هم انعکاس خیره کننده ای داشت، از گزارش های متعدد رادیوئی و تلویزیونی گرفته تا مقالات و مصاحبه، چون از جمله  برای اولین بود که این ویدیو را نشان می دادند در باره تلانیوس مانک که ساخته شده بود از صدها عکس جالبی که یوجین اسمیت عکاس، گرفته بود از مانک. عکاس برجسته مجله لایف Life، که از قضای اتفاق، صاحب همین بالاخانه ای بود در  خیابان ششم، که تلانیوس مانک آن را شش سال برای تمرین گروهش اجاره کرده بود.

 

ولی اجرای جمعه شب، ضمن اینکه کار مانک بود، کار جیسن مورن هم بود.  جیسن مورن یک موسیقیدان جوان است که به اندازه تلانیوس مانک سنت شکن و نابغه دانسته می شود. این هنرمند را کمپانی صفحه پرکنی بلونوت Blue Note که بیشتر از پنجاه سال است موسیقی جاز بیرون می دهد، هنوز 18 سالش نشده بود که روی هوا قاپ زد، و  او خیلی زود چندین صفحه از همکاری با ستاره های برجسته ای بیرون داد مثل کسندرا ویلسن و چارلز لوید، که برای آنها هم کارهای درخشانشان حساب می شود و کمک کرد به  شناساندن خیلی از هنرمندان جوان تر.

 

جیسن مورن که 34 ساله است، به قول یکی از برجسته ترین منتقدان جاز، یعنی ماریان مکپارلند، 90 ساله، مجری برنامه جاز رادیوی NPR  «اصیل ترین پیانیست جوان امریکا» است، و در کارش  از چیزهای متنوعی الهام  می گیرد، از جمله مشهور است که اولین کسی بود که موسیقی هیپ هاپ و نمونه برداری را با نوازندگی جدی جاز تطبییق داد، در همکاری اش با یکی از پدران موسیقی هیپ هاپ، افریکا بمباتا، و از جمله ابتکارهایش، همنوازی با نوار صدای زنی است که چینی حرف می زند، و پیانو زدن با صدای نطق یک زن به زبان انگلیسی، که در واقع آهنگ کلام را روی پیانو پیاده می کند.

 

کنسرت جمعه گذشته در تاون هال را جیسن مورن با الهام از تماشای عکسهای یوجین اسمیت در آرشیو دانشگاه دیوک  درست کرد -- در این آرشیو عظیم، بیشتر از 3 هزار ساعت نوار صدا از تمرین ها و اجراهای مانک نگهداری می شود به خصوص بحث های مانک با «هل اورتون Hal Overton» -- تنظیم کننده ارکستر،  به اضافه 40 هزار عکس از مانک، که پشت سر ارکستر روی صحنه نمایش داده می شد و در واقع تجربه ای از خود مانک و دنیای او به موسیقی اضافه می کرد.

 

اجرای چارلز تالیور، به خاطر دقتش در بازسازی کار مانک جالب بوده برای منتقدها، اما همه نقدونظرها روی کار جیسن مورن است، که برداشت ابتکاری ارائه داد از موسیقی مانک، که از خیلی جهات، امروزی بود، یعنی تازگی داشت، با حال و هوای موسیقی امروز ته شهر نیویورک تطبیق می کرد.

 

در سال 1959 تلانیوس مانک را آخرین فریاد در موسیقی جاز پیشتاز و ماجراجویانه می شناختند  و به قول ویل فریدوالد، منتقد برجسته موسیقی جاز، در وال استریت جورنال، حالا که پنجاه سال از آن گذشته، موسیقی مانک، هنوز هم سکوی کاملی است برای بدعت در موسیقی، چنانکه در کار جیسن مورن می بینیم،  و شکی نیست که پنجاه سال دیگر، در سال 2059 هم یک موسیقیدان نابغه که هنوز از مادر زاده نشده، خواهد نشست برای بازسازی تخیل آمیز موسیقی جیسن مورن.

ویدیو و دنباله مقاله...

Guys & Dolls on Broadway

موزیکال «گایز اند دالز»: جاهل ها و خوشگل ها

برادوی، محله تئاترهای حرفه ای نیویورک، یکشنبه شب، در تئاتر ندرلندر Nederlander میزبان ستارگان برجسته سینما و تلویزیون بود که جمع شده بودند برای افتتاح اجرای جدیدی از موزیکال معروف گایز اند دالز Guys and Dolls، یا «مردها و عروسکها» - ظاهرا در این دوران بد اقتصادی که هیچکس حاضر نیست دست توی جیبش بکند، روی صحنه آوردن موزیکال شناخته شده و دوست داشتنی ای مثل گایز اند دالز دیگر ریسک ندارد.

گایز اند دالز که شاید در فارسی قشنگ تر بشود به آن گفت «جاهل ها و خوشگل ها» نمایشی است در باره نیویورک و برادوی، پر از اشاره به جاها و رسمهای محلی. محور نمایش، قمار طاس بازی یا مهره اندازی یا game of craps غیرقانونی کنار خیابان است و رابطه یک قمارباز و یک حقه باز ترتیب دهنده قمار، با یک خواننده کاباره و یک زن از موسسه نیکوکاری «سپاه رستگاری» یا Salvation Army که با عشقش به آن قمار باز، همه به اصطلاح گناهکاران یعنی قماربازها و مشروب خورها را به راه راست می آورد -- به قول منتقد نیویورکر، اگر می بینیم در پنجاه سال اخیر، شهر نیویورک را ترانه ها «شهر بازی» می خوانند به خاطر این نمایش است که از جمله نشان می دهد که بزرگترین قمار شهر، همین تئاتر برادوی است.

***

گزارش تلویزیونی بهنام ناطقی

نمایش گایز اند دالز، بار دیگر به برادوی نیویورک باز می گردد، این بار در تئاتر ندرلندر، و با اجرائی از کارگردان دز مککناف Des McAnuff که اخیرا به خاطر کارگردانی تمیز و ابتکاری موزیکال پرفروش Jersey Boys نامش سر زبانهاست. علیرغم توفان برفی که یکشنبه شب نیویورک را تهدید می کرد، جمعی از ستارگان سینما و تلویزیون شب افتتاح در تئاتر بودند، از جمله که وین بیکن و همسر بازیگرش خانم کیرا سج ویک، و بازیگر سینما و تئاتر، میتو برودریک. آنا اورتیز بازیگر سریال موفق آگلی بتی می گوید فیلمش را دیده اما تا حالا اجرای زنده ای از آن ندیده. در اجرای جدید، بازیگر سینما آلیور پلت نقش لات شیکپوش و عاشق پیشه نیتن دیترویت Nathan Detroit را بازی می کند در مقابل ستاره تلویزیون خانم لارن گراهام، در نقش ادلید Adelaide

میهمانان شب افتتاح مدام اهمیت این اثر در تاریخ تئاتر موزیکال آمریکا را یادآور می شدند، از جمله بازیگر دیلان بیکر می گوید خودش در دبیرستان و زنش در دانشگاه در این نمایش بازی کردند و دیدن دو باره آن همیشه با ارزش است. برخلاف اجراهای قبلی گایز اند دالز، که لباسها و دکور دهه 1950 را تداعی می کرد، این اجرا، به دوران سخت تر و فروتن تری باز می گردد.

کارگردان دز مکاناف Des McAnuff توضیح می دهد صحنه نمایش را به دوران دیمن ران یان، نویسنده، بازگردانده اند. او می گوید ما در آمریکا دوران تیره ای را می گذرانیم، و این نمایش نشان می دهد جای امید هست و آمریکا این دوران سخت اقتصادی را هم مثل دوره های سخت دیگر، پشت سرخواهد گذاشت. مک اناف می گوید در نمایش گایز اند دالز، امید هست و شوخی و موسیقی خارق العاده، و برای همه نسل ها جذاب است.

منتقدها صبح دیروز اجرای جدید را با تردید و سرزنش تحویل گرفتند اما نیویورک تایمز نوشته بود که شهرت نمایش و کشش ترانه ها، باعث می شود این اجرا به این زودی ها، تعطیل نشود.

***

این اثر سالها در برادوی نیویورک و وست اند لندن روی صحنه بوده الان اجرائی از آن در سیدنی استرالیا روی صحنه است و محبوب کلاسهای تئاتر مدرسه ها و دانشگاه هاست. علت محبوبیت آن، این است که نمایش مفرح و زیبائی است که با نغمه های فراموش نشدنی، داستانی گیرا و الهامش از فرهنگ عامیانه، به یک اثر کلاسیک تبدیل شده. گایز اند دالز که در دوره ای روی پرده آمد که آمریکا در اوج قدرت بود، یعنی دهه 1950.

بعد از اجرای پرفروش اولش در برادوی که نزدیک به 1200 بار روی صحنه رفت حتی قبل اش از افتتاح رسمی اش، این اثر در سال 1992 احیا شد. اجرای جدیدی از آن آمد با بازی Nathan Lane، بار دیگر در آغاز رونق اقتصادی دهه 1990 -- و سالها روی صحنه بود. ترانه ها و موسیقی نمایش گایز اند دالز، کار ترانه سرا و آهنگساز فرنک لوسر Loesser است و شعرها، پر از بازی های ماهرانه است با واژگان عامیانه و دستور زبان، ترکیبی است از زبان هوشمند ولی غلط غلوط آدمهای بی سواد خیابان... مثل نثر نویسنده ی اثر، دیمون رانیان Damon Runyan

در همان دهه، یعنی سال 1955 - فیلم این موزیکال هم بر پرده آمد و موفق بود، با بازی فرنک سیناترا و مارلون براندو، به کارگردانی جوزف مانکیه ویتز... و معمولا اجراهای مختلف نمایش در آمریکا و انگلیس و استرالیا و جاهای دیگر، خیلی ملهم از دوره ای است که در فیلم می بینیم یعنی دهه 1950، نه دوره ای که در خود داستانها هست، یعنی سالهای سی.

موزیکال گایز اند دالز بر اساس دو داستان کوتاه از دیمون ران یان نوشته شده، نویسنده ای که کارش را از ستون روزنامه ها شروع کرد در دهه 1930 و در زمان حیاتش، گران ترین نویسنده آمریکا بود. اجرای جدید به خاطر مد لباسها و آداب اجتماعی دهه 1930، به دوره رکود اقتصادی در آمریکا نگاه می کند و زمخت تر است و ربطش می دهد به آن دوره که آمریکا با مشکلات اقتصادی روبرو است. ولی به قول جان لار Lahr، منتقد نیویورکر، این نمایش در سال 1950 یکی از دوران اوج قدرت آمریکا روی پرده آمد، و حالا که وضع اقتصادی درخشان نیست، باید دید به فضای آفتابی و پرامید و شاد و شنگول این نمایش، تماشاگر چه واکنشی نشان خواهد داد.

منتقدهای روزنامه ها، دیروز صبح ضمن ستایش بعضی جنبه ها، اجرای جدید به خصوص انتخاب بازیگرها را تحویل نگرفتند -- یکی از مدافعان اجرا، جان لار منتقد تئاتر نیویورکر است، هر چند که او هم از کارگردان به خاطر زیاده روی در صحنه پردازی انتقاد کرده و نوشته با این کارها، کارگردان عملا دارد با جذابیت های ذاتی متن نمایش رقابت می کند.

منتقد نیویورک تایمز، بن برنتلی Brantley، یکی از منفی ترین نقدها را نوشته در باره اجرا، و تاکید کرده که علیرغم اینکه صحنه را بزرگ کرده اند و طراحی و صحنه پردازی همه رقصنده ها و بازیگر ها را در حرکت مدام نگه می دارد، عجیب است که کل اجرا ایستا به نظر می رسد و فاقد پویائی است. برنتلی در همه چیز نوعی عدم اعتتماد به نفس می بیند، در بازیگرها و در زمانشناسی کمدی نمایش، و در ادای جملات و واژگان خیابانی دهه های گذشته.

منتقدان دیگر هم به خصوص از انتخاب بازیگرها ایراد گرفته اند. منتقد ورایتی نوشته هیچکدام از چهار هنرپیشه اصلی نمی توانند روی صحنه راحت باشند و با موسیقی به راحتی حرکت کنند. با این حال، ورایتی تعریف کرده از طراحی رقص که به صحنه های نمایش جان داده. منتقد تئاتر فایننشال تایمز از لارن گراهام، هنرپیشه تلویزیون، در نقش خواننده کاباره ادل اید انتقاد کرده که بازی اش بی حال است، ولی مخصوصا از نقش اصلی یعنی شخصیت نیتن دیترویت با بازی آلیور پلت Platt خیلی انتقاد کرده و نوشته در مقایسه با نیتن لین Nathan Lane که این نقش را در دهه 1990 بازی می کرد، در اجرای آلیور پلت، جای قهقهه های تماشاگر را پوزخند گرفته.

الیشا گاردنر، منتقد USA Today نوشته آلیور پلت بازیگر خوبی است و کارهای خوبی روی صحنه و در سینما انجام داده، اما بازیگر خوب بودن لزوما آدم را برای کمدی موزیکال زنده روی صحنه آماده نمی کند. تام گی یر در EW هم می گوید علیرغم محوبیت ملی این نمایش این اجرا کار نمی کند و همه اش تقصیر الیور پلت است که اصلا نمی داند ستاره کمدی موزیکال بودن یعنی چی.

ویدیو و دنباله مقاله...